Hipotalamik-Hipofiz-Adrenal Eksen

Nöroendokrin ve sempatik sinir sistemlerini düzenleyerek ve bağışıklık fonksiyonunu modüle ederek vücut homeostazını koruyan önemli bir memeli sistemidir. beynin merkezindeki hipotalamus, hemen altındaki hipofiz bezi ve böbreklerin üstündeki adrenal bezlerden oluşan hpa ekseni, gıda tüketimi, sindirim, enerji kullanımı (glikoz metabolizması şeklinde), üreme ve cinsel davranış, kardiyovasküler işleyiş, hafıza edinme ve geri çağırma ve duygu gibi çok çeşitli süreçlerin düzenlenmesine yardımcı olur ve aynı zamanda strese karşı fizyolojik tepkinin çekirdeğini oluşturur. amigdaladan gelen çıktılar hipotalamusun paraventriküler çekirdeğini uyararak hipotalamik-hipofiz portal sistemine arginin vazopressin (avp) ve kortikotropin salgılatıcı faktör (crf) salgılanmasını sağlar. salınım modeli, dolaşımdaki vazopressin ve crf’nin en yüksek seviyelerinin sabahın erken saatlerinde meydana geldiği ve gün boyunca kademeli olarak gece en düşük seviyeye düştüğü sirkadiyen bir ritmi takip eder. ancak stres faktörlerinin varlığında bu sirkadiyen ritim kaybolur ve genel adaptasyon sendromunun bir parçası olarak vücudun bu stres faktörleriyle yüzleşmek veya bunlardan kaçınmak için uygun şekilde harekete geçmesini sağlamak için salgılar yüksek kalır. avp ve crf daha sonra sinerjik olarak kortikotropinin ön hipofizden oluşumunu ve salınımını uyarır, bu da kortizol ve diğer glukokortikoidlerin adrenal bezin dış tabakasından (korteks) kan dolaşımına üretimini ve salınımını düzenler. kortizol, hipokampus ve diğer beyin bölgeleri üzerindeki etkisi yoluyla ek avp ve crf üretimini ve salınımını dolaylı olarak engeller, böylece kendi kendini düzenleyen bir negatif geri besleme döngüsü oluşturur. hpa ekseninin işlev bozukluğu, duygudurum bozuklukları, anksiyete bozuklukları, yeme bozuklukları, obezite, alkol bağımlılığı, uykusuzluk, gastrointestinal bozukluklar, kardiyovasküler hastalıklar, kronik yorgunluk sendromu, fibromiyalji, kanser ve romatoid artrit ve diğer otoimmün hastalıklar gibi çok sayıda durumun patofizyolojisine dahil edilmiştir. hipotalamik-hipofiz-adrenokortikal sistem (hpa sistemi) olarak da adlandırılır. ayrıca bkz. sempatik-adrenal-medüller eksen.