İlke

1. özellikle ahlak veya kişisel davranış konularında temel bir kural, standart veya ilke. 2. savunmaya veya desteğe ihtiyaç duymayacak kadar temel ve açık olduğu kabul edilen bir önerme. bkz. aksiyom. 3. ampirik bilimlerde, yasaya benzer şekilde yerleşik bir düzenliliğin ifadesi.

İlke ne anlama gelir

İlke, davranışı yönlendiren temel kural ya da bir sistemin işleyişini açıklayan temel önermedir. Psikolojide her iki anlamda da kullanılır.

Ahlaki anlamda ilke, kişinin doğru ve yanlış hakkındaki temel duruşudur. Kuramsal anlamda ise gözlemlerden çıkarılmış ve tekrarlanan bir düzenliliktir.

Kuramsal ilkelere örnekler

Haz ilkesi, psikanalitik kuramda hazza yönelme ve acıdan kaçınma eğilimini anlatır; ilkel dürtülerin işleyiş biçimidir. Gerçeklik ilkesi ise bu yönelimin dış dünyanın kısıtlarına göre ertelenmesidir.

Gestalt psikolojisinde algı ilkeleri vardır: yakınlık, benzerlik, süreklilik ve tamamlama. Bunlar zihnin dağınık uyaranları nasıl bütünleştirdiğini tanımlar.

İlke, kural ve yasa arasındaki fark

Yasa, koşulları sağlandığında değişmez biçimde gerçekleşen ilişkidir; psikolojide azdır. İlke daha esnektir, eğilim bildirir. Kural ise uygulamaya dönük bir yönergedir ve değiştirilebilir.

İlkeler zamanla değişir mi

Ahlaki ilkeler gelişim boyunca dönüşür. Kohlberg’in çalışmaları, çocukluğun erken döneminde ceza-ödül temelli olan yargının, ileri düzeyde soyut adalet kavramına dayanabildiğini gösterdi. Kuramın evrensellik iddiası eleştirilse de aşamalı bir dönüşüm olduğu genel kabul görür.