Zihniyet

1. düşünce kapasitesi. 2. özellikle bir şekilde sınırlı olarak görülen bir tutum veya düşünme biçimi.

Kavramın açılımı

Zihniyet, kişinin ya da bir topluluğun olaylara yaklaşma biçimi, yerleşik düşünme kalıbıdır. Tek tek düşüncelerden değil, düşünceleri düzenleyen çerçeveden söz eder.

Psikolojide iki ayrı kullanımı vardır: bireysel düzeyde tutum kalıbı, sosyal düzeyde ise paylaşılan anlam sistemi.

Sabit ve gelişen zihniyet

Carol Dweck’in ayrımı en bilinen kullanımdır. Sabit zihniyette yetenekler doğuştan ve değişmez sayılır; gelişen zihniyette çabayla artabileceği düşünülür.

Ayrımın pratik sonucu başarısızlık karşısındaki tepkidedir. Sabit zihniyetli kişi zorlukta geri çekilme eğilimi gösterirken, gelişen zihniyetli kişi çabayı sürdürür.

Bu kuramın etkisinin ilk çalışmalarda bildirildiği kadar güçlü olmadığı, sonraki geniş ölçekli tekrarlarda görüldü. Etki gerçek ama sınırlı.

Zihinsel kurulum ile ilişkisi

Zihinsel kurulum (mental set), bir problemi daha önce işe yaramış yolla çözmeye eğilimli olmaktır. Zihniyet daha geniş ve kalıcıdır; zihinsel kurulum belirli bir göreve özgüdür.

Zihniyet değişir mi

Değişebilir ama yavaş. Tek bir bilgilendirme oturumu kalıcı sonuç vermez. Etkili olan, kişinin kendi deneyiminde çabanın sonuç verdiğini görmesi ve çevrenin bu çerçeveyi desteklemesidir.